ركن سوم:ايمان به كتابهاي آسماني

ايمان به كتابهاي الهي كه بر پيامبرانش ـ عليهم السلام ـ نازل فرموده ركن سوم از اركان ايمان است، زيرا خداوند متعال از لطف و رحمتي كه بر مخلوقاتش دارد جهت هدايت آنان پيامبرانش را با معجزاتي فرستاده و بر آنان كتابهايي نازل فرموده تا اينكه سعادت و خوشبختي دنيا و آخرت برايشان متحقق گردد، و تا اينكه منهج و برنامه و دستور العملي باشد كه انسانها درصورت اختلاف بدان رجوع كنند. چنانكه خداوند متعال مي فرمايد:

(لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ[51])                      

«به راستي كه رسولانمان را با دلايل روشن فرستاديم و با آنان كتاب و ميزان نازل كرديم تا با مردم به داد رفتار كنند».

  و مي فرمايد :

(كَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ وَمَا اخْتَلَفَ فِيهِ[52])      

«مردم يك امت (گروه) بودند، آنگاه خدا پيامبران را    مژده آور و بيم دهنده بر انگيخت و با آنان كتاب (آسماني) را  به راستي فرو فرستاد تا در آنچه در آن اختلاف دارند ميان مردم حكم كنند».

ايمان به كتابهاي آسماني

 (1) حقيقت آن:

ايمان به كتب آسماني تصديق جازم به اين امر است كه خداوند متعال كتابهايي دارد كه بر پيامبرانش عليهم السلام نازل فرموده، كه اين كتابها كلام حقيقي خداوند و نور و هدايت است، و اينكه مطالب آنان حق و صدق و عين عدالت است كه پيروي از آن و عمل بدان واجب است، و تعداد آنها را جز خداوند كسي نمي داند. در تأئيد اينكه خداوند كلام دارد.

مي فرمايد:

(وَكَلَّمَ اللَّهُ مُوسَى تَكلِيماً [53])         

«وخداوند (بدون واسطه) با موسي صحبت كرد».

و مي فرمايد :

( وَإِنْ أَحَدٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ اسْتَجَارَكَ فَأَجِرْهُ حَتَّى يَسْمَعَ كَلامَ اللَّه[54]) 

«و اگر كسي از مشركان از تو امان خواست به او امان ده تا كلام خدا را بشنود».

 (2) حكم آن:

ايمان به همه كتابهايي كه خداوند متعال بر پيامبرانش عليهم السلام نازل فرموده واجب است و با اين باور كه خداوند حقيقتاً بدانها سخن گفته و اينكه آنها از سوي خداوند فرود آمده اند و مخلوق نيستند، كسي كه كتب آسماني يا از بخشي از آنها را انكار كند كافر مي شود. خداوند متعال مي فرمايد:

( يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا آمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالْكِتَابِ الَّذِي نَزَّلَ عَلَى رَسُولِهِ وَالْكِتَابِ الَّذِي أَنْزَلَ مِنْ قَبْلُ وَمَنْ يَكْفُرْ بِاللَّهِ وَمَلائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالا بَعِيداً [55])

« اي مؤمنان! به خداوند ورسولش وآن كتابي كه بر رسولش فرو فرستاده و آن كتابي كه پيش از اين نازل كرده است ايمان آوريد. وهر كسي كه به خدا وفرشتگانش وكتابهايش و فرستادگانش و روز قيامت كافر شود (بداندكه) به گمراهي دور و درازي گرفتار آمده است».

(3) نياز انسان به كتاب

فوايد بسياري مي توان براي ايمان به كتابهاي آسماني نام برد، از جمله اينكه:

الف: تا كتاب نازل شده بر پيامبر اساس و مرجع امت باشد كه جهت شناخت دينشان به آن رجوع كنند.

ب: تا كتاب نازل شده بر پيامبر داور عادلي باشد كه امت در صورت بروز هر گونه اختلاف بدان رجوع كنند.

ج: تا پس از وفات پيامبر در هر زمان و مكاني كتاب دين الهي را حفاظت و نگهداري كند، چنانكه در دعوت پيامبر بزرگوار صلي الله عليه وآله و سلم چنين حالي پيش آمد.

د: وتا اينكه اين كتابها حجت خدا بر مردم باشد، كه قدرت مخالفت با آن و خروج از دائرة  آنرا نداشته باشند.

(كَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ[56] )

« مردم يك  امت(گروه) بودند، آنگاه خدا پيامبران را مژده آور و بيم دهنده بر انگيخت و با آنان كتاب (آسماني) را به راستي فرو فرستاد تا در آنچه در آن اختلاف دارند ميان مردم حكم كند».

 (4) چگونگي ايمان به كتب آسماني

ايمان به كتب آسماني دو گونه است اجمالي و تفصيلي:

ايمان مجمل: اين است كه باور داشته باشي كه خداوند متعال كتابهايي را بر پيامبرانش عليهم الصلاة و السلام نازل فرموده است.

و ايمان مفصل: اينكه به همه كتابهايي كه خداوند متعال در قرآن كريم از آنها نام برده است ايمان و باور داشته باشي، مانند قرآن و تورات و انجيل و زبور و صحف ابراهيم و موسي، و همچنين ايمان داشته باشي كه خداوند متعال علاوه از اين نيز، كتابهايي بر پيامبرانش عليهم السلام نازل فرموده كه نامها و تعداد آنها را جز آنكه نازل فرموده كسي نمي داند.

همة اين كتابها آمده است تا اينكه توحيد تحقق يابد يعني خداوند به يكتايي پرستيده شود و اعمال نيكو انجام گيرد، و از شرك و فساد در روي زمين جلوگيري بعمل آيد. اصولاً دعوت تمام انبياء عليهم السلام يكي است گرچه در شرائع و احكام متفاوت باشند. ايمان به كتابهاي آسماني اقرار به نزول آنها بر پيامبران گذشته است. و ايمان به قرآن، اقرار به آن و پيروي از دستورات آن است. خداوند متعال مي فرمايد:

(آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ[57])

«رسول( خدا) بر آنچه از (سوي) پروردگارش فرو فرستاده شده ايمان آورده است و مؤمنان (هم) هر يك به خداوند و فرشتگانش و كتابهايش و فرستادگانش ايمان آورده اند».

و مي فرمايد:

(اتَّبِعُوا مَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ وَلا تَتَّبِعُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ قَلِيلا مَا تَذَكَّرُون[58])         

«از آنچه از سوي پروردگارتان به سوي شما فرو فرستاده شده است پيروي كنيد و به جاي او از دوستان (و سروران  ديگر) پيروي مكنيد چه اندك پند مي پذيريد».

ويژگيهاي قرآن

 قرآن كريم نسبت به كتابهاي آسماني گذشته چندين امتياز و برتري دارد،  از جمله:

1- قرآن كريم با لفظ و معنا و تمام حقايق كوني و علمي اي كه در آن وجود دارد معجزه است.

2- قرآن آخرين كتاب آسماني است كه خداوند بوسيلة آن به نزول كتابهايش پايان داده، همچنانكه با پيامبرمان صلي الله عليه وآله وسلم به بعثت پيامبرانش پايان داده است.

3- خداوند بر خلاف كتابهاي ديگر كه در آنها تحريف شد مسؤليت حفاظت قرآن كريم از هر گونه تحريف و تبديل را خود به عهده گرفته است.

4- قرآن كريم تصديق كنندة كتابهاي پيش از خود و غالب بر آنها است.

5- كما اينكه قرآن كريم ناسخ تمام كتابهاي آسماني گذشته است.

خداوند متعال مي فرمايد:

(مَا كَانَ حَدِيثاً يُفْتَرَى وَ لَكِنْ تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ كُلِّ شَيْءٍ وَهُدىً وَرَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ[59])       

«(قرآن) سخني نبود كه (به دروغ) بربافته شده باشد. بلكه تصديق كنندة كتابي است كه پيش از آن است و بيانگر هر چيزي، و براي گروهي كه ايمان مي آورند )ماية) هدايت و رحمت است».

 (5) مطالب كتابهاي گذشته:

يقين و باور داريم كه آنچه در كتب گذشته خداوند متعال به پيامبرانش عيلهم السلام نازل فرموده حق است و هيچ شك و شبهه اي در آن نيست. ولي معنايش اين نيست كه آنچه اكنون در اين كتابها درج است و در اختيار اهل كتاب قرار دارد بپذيريم، زيرا اين كتابها تحريف شده و به آن حالت اصلي اي كه خداوند متعال به پيامبرانش عليهم السلام نازل فرموده باقي نمانده است.

آنچه يقيناً مي دانيم كه خداوند متعال نازل فرموده همانست كه در كتاب عزيزش از آن خبر داده است. چنانكه مي فرمايد:

(أَمْ لَمْ يُنَبَّأْ بِمَا فِي صُحُفِ مُوسَى، وَإِبْرَاهِيمَ الَّذِي وَفَّى، أَلَّا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى، وَأَن لَّيْسَ لِلْإِنسَانِ إِلَّا مَا سَعَى،  وَ أَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرَى، ثُمَّ يُجْزَاهُ الْجَزَاء الاَوْفَى[60])

«آيا به آنچه كه در: صحيفه هاي موسي بود، خبر داده  نشده؟ (و نيز در صحيفه هاي) ابراهيمي كه وفا گذارد؟ (بااين پيام:) كه هيچ بردارنده اي بارِ گناه ديگري را بر نمي دارد. و آنكه انسان جز آنچه كرده است، ندارد. و آنكه (حاصل ) تلاشش ديده خواهد شد. آنگاه به آن (تلاش) جزايي هر چه تمامتر به او خواهند داد».

و مي فرمايد:

 (بَلْ تؤثِرُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا، وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ وَأَبْقَى، إِنَّ هَذَا لَفِي الصُّحُفِ الْأُولَى، صُحُفِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَي[61])      

«حق اين است كه زندگي دنيا را بر مي گزينيد و آخرت بهتر و ماندگارتر است بي گمان اين (گفته) در صحيفه هاي نخستين (هم) بود صحيفه هاي ابراهيم و موسي».

عمل به كتابهاي گذشته

آنچه در قرآن كريم آمده تعبدي و عمل كردن به آن الزامي است، و اما آنچه در كتب آسماني گذشته آمده اگر مخالف با شريعت ما باشد خود به خود متروك است نه به دليل اينكه باطل بوده، ممكن است در زمان خودش حق بوده باشد، ليكن ما مكلف به آن نيستيم، زيرا كه با شريعت ما منسوخ شده است، و اگر موافق شريعت ما باشد مسلماً حقي  است كه شريعت اسلام بر درستي آن دلالت كرده است.

فهرست كتابهاي آسماني

            كتابهاي آسماني كه در قرآن و سنت از آنها نام برده شده است عبارت اند از:

1ـ قرآن كريم:

قرآن كريم كلام خداوند است كه خداوند متعال آنرا بر خاتم انبياء و رسولمان حضرت محمد صلي الله عليه و آله و سلم نازل فرموده است، وي آخرين كتاب نازل شدة آسماني است كه خداوند حفاظت آنرا از هر گونه دستبرد و تحريف، خود به عهده گرفته و آنرا ناسخ تمام كتب آسماني ديگر قرار داده است. لذا مي فرمايد:

(إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ[62])

«بي گمان ما قرآن را فرو فرستاده ايم و به راستي ما نگهبان آن هستيم».

و مي فرمايد:

(وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتَابِ وَمُهَيْمِناً عَلَيْهِ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّه) [63]        

« و (اين) كتاب را به راستي (و) تصديق كنندة كتابي كه پيش از آن است و بر آن حاكم است به تو نازل كرديم، پس در ميان آنان به آنچه خداوند نازل كرده است، حكم كن».

2ـ تورات:

تورات كتابي است كه خداوند بر حضرت موسي عليه السلام نازل فرموده و آنرا نور و سبب هدايت قرار داده كه پيامبران و علماء بني اسرائيل بر اساس آن حكم مي كرده اند.

توراتي كه ايمان آوردن به آن واجب است همان كتابي است كه خداوند بر موسي عليه السلام نازل فرموده و نه تورات تحريف شده اي كه امروز در اختيار اهل كتاب قرار دارد. خداوند متعال مي فرمايد:

(إِنَّا أَنْزَلْنَا التَّوْرَاةَ فِيهَا هُدىً وَنُورٌ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُوا لِلَّذِينَ هَادُوا وَالرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبَارُ بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ كِتَابِ اللَّهِ وَكَانُوا عَلَيْهِ شُهَدَاءَ [64])

«ما تورات را كه هدايت و نور در خود دارد، نازل كرديم. پيامبراني كه (در برابر احكام الهي) تسليمند، براي يهود و (همچنين) عالمان رباني و احبار به آنچه ازكتاب خدا حافظ گردانده شده اند و بر آن گواه بودند، به آن حكم         مي كنند».

3ـ انجيل:                                                                 

انجيل كتابي است كه خداوند متعال بر حضرت عيسي عليه السلام نازل فرموده، و كتاب هاي آسماني پيش از خود را حق دانسته و تصديق كرده است.

و انجيلي كه ايمان آوردن به آن واجب است همان كتابي است كه خداوند آنرا با اصول صحيحش بر حضرت عيسي عليه السلام نازل فرموده و نه انجيل هاي تحريف شده اي كه امروزه در نزد اهل كتاب قرار دارد. در همين رابطه خداوند متعال مي فرمايد:

(وَقَفَّيْنَا عَلَى آثَارِهِمْ بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ مُصَدِّقاً لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ وَآتَيْنَاهُ الْأِنْجِيلَ فِيهِ هُدىً وَنُورٌ وَمُصَدِّقاً لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ وَهُدىً وَمَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ[65])       

«و در پي آن عيسي فرزند مريم را، تصديق كنندة آنچه پيش از او بود ـ كه تورات است ـ فرستاديم و به او انجيل را كه هدايت و نور در خود داشت وتصديق كنندة آنچه پيش از آن بود كه تورات است و هدايت و پند براي پرهيزگاران، به او داديم».

از جمله مطالبي كه تورات و انجيل در بر داشته اند بشارت به رسالت پيامبر عزيزمان حضرت محمد صلي الله عليه وآله وسلم است كه خداوند متعال مي فرمايد:

( الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوباً عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْأِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بالمعروف وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيهم الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ الْأَغْلالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِم[66] )

«كساني كه از رسولي پيروي مي كنند كه پيامبر درس ناخوانده اي است كه  او را نزد خويش در تورات و انجيل نوشته مي يابند. آنان را به (كارهاي) پسنديده فرمان    مي دهد و آنان را از (كارهاي) ناپسند باز مي دارد، و پاكيزه ها را براي آنان حلال مي گرداند و نا پاكيزه ها را براي آنان حرام مي شمارد و بار گرانشان و قيد (وبند) هايي را كه بر (عهدة) آنان بود، از (دوش) شان بر        مي دارد».

4 ـ زبور:

زبور كتابي است كه خداوند متعال آنرا بر داود عليه السلام نازل فرموده است. و زبوري كه ايمان بدان واجب است همان كتابي است كه خداوند متعال بر داود عليه السلام نازل فرموده و نه تحريفاتي كه توسط يهود در آن بعمل آمده است. خداوند متعال   مي فرمايد :

(وَآتَيْنَا دَاوُدَ زَبُوراً [67])

«و به داود زبور داديم».

5 ـ صحيفه ها:

منظور صحيفه هايي است كه خداوند متعال به حضرت ابراهيم و حضرت موسي عليهما السلام عنايت فرموده و اينك اين صحيفه ها ناپديد هستند و هيچ اثري از آنها در دست نيست، جز اينكه در قرآن كريم و سنت مطهره از آنها ياد شده است. چنانكه خداوند متعال مي فرمايد:

( أَمْ لَمْ يُنَبَّأْ بِمَا فِي صُحُفِ مُوسَى، وَإِبْرَاهِيمَ الَّذِي وَفَّى، أَلَّا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى، وَأَن لَّيْسَ لِلْإِنسَانِ إِلَّا مَا سَعَى، وَأَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرَى، ثُمَّ يُجْزَاهُ الْجَزَاء الْأَوْفَى [68] )     

«آيا به آنچه كه در صحيفه هاي موسي بود، خبر داده نشد‍‌‍؟ (يا از آنچه در صحف ابراهيم بوده است، با خبرش نكردنده اند؟) ابراهيمي كه (وظيفة خود را) به بهترين وجه ادا كرده است.(در صحف ايشان آمده است) كه هيچكس بار گناهان ديگري را بر دوش نميكشد. واينكه براي انسان پاداش و بهره اي نيست جز آنچه خود كرده است و براي آن تلاش نموده است. و آنكه (حاصل) تلاشش ديده خواهد شد. آنگاه به آن (تلاش) جزايي هر چه تمامتر به او خواهند داد».

و مي فرمايد:       

(قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى،وَذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّى، بَلْ تُؤْثِرُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا، وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ وَأَبْقَى، إِنَّ هَذَا لَفِي الصُّحُفِ الْأُولَى، صُحُفِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى [69]) 

«به راستي هر كه پاك گشت، رستگار شد و نام پروردگارش را ياد كرد، و نماز گزارد. حق اين است كه زندگي دنيا را بر مي گزينيد و آخرت بهتر و ماندگارتر است. بي گمان اين (گفته) در صحيفه هاي نخستين (هم) بود. صحيفه هاي ابراهيم و موسي».